Het échte Turkije?

02/09/2011

Toen ik drieëntwintig jaar geleden in Turkije kwam en vervolgens Turkse vrienden leerde kennen werd me ‘Het échte Turkije’ aangeboden. Als nieuwkomer was ik blij, want dit verhief me boven andere Turkijeconsumenten leek me. Ik voelde me dus vereerd toen en vermoedde dat dit de directe laag was onder de aangeboden toeristenfacade van hotels, pensions, souvenir-tapijt-leerwinkels en de reisjes- en tripjesbureaus.

Het bijzondere van het denken in lagen is dat als je door een laag heen bent gegaan deze zich vervolgens verkleeft met de andere lagen tot een grote ervaring. Waardoor je in feite steeds verder treedt in Het échte Turkije.

Naile, Şeküre en ik


Iedereen kent wel het gevoel, dat naarmate je van iets meer af komt te weten, het lijkt alsof je er juist steeds minder vanaf weet door de diversiteit die zich openbaart. Die fase ben ik gelukkig voorbij, want deze maakte mij onzeker (“wie ben ik in deze Turkse context?”). Maar ik herken deze houding nu goed bij de Nederlandse allochtonen.

Tot Het échte Turkije behoort ook de toeristenfacade, ben ik inmiddels achter. Zowel Turkse als buitenlandse toeristen genieten volop van ’s lands aangeboden pret, franje en toeristenmeuk. En sommige van de kunstenaars die bij ons werken gebruiken die meuk zelfs voor hun projecten. Want meuk plus meuk is Kunst, mits goed gemaakt.

Dat is één manier om Het échte Turkije te leren kennen: via een kunstzinnige bypass. Die buit ik inmiddels uit via een eigen Artist-in-Residency en mijn eigen werk.

Een andere manier is door er te gaan wonen. Dat heb ik gedaan en zo werd ik langzaam maar zeker op een vanzelfsprekende wijze ingewijd in de Turkse cultuur. Of ik wilde of niet, want het moést. Liet ik me niet inwijden dan zou ik zeker weer vertrokken zijn. Met als voornaamste reden dat hetgeen ik tegenkwam van een bijzonder andere orde was dan hetgeen ik thuis gewend was. De mooie Cappadocische natuur zou dan een te gering houvast zijn gebleken. Zo heb ik veel buitenlandse vrienden en kennissen – al dan niet getrouwd met een Turk – verrijkt maar opgelucht weer terug zien gaan naar de thuislanden. De combinatie nomadisch en Aziatisch is niet 1-2-3 te doorgronden en is zowel een leefwijze én een cultuur. Wij Nederlanders vatten dat samen onder de noemer gastvrij (“de Turken zijn zo gastvrij”). Dit klopt.
Maar juist die gastvrijheid is weer onderdeel van een strak geregelde economie op netwerkbasis. En de toerist wordt geacht te consumeren, doet dat groepsgewijs (georganiseerd) op de toeristische high-lights en draagt op die manier het economische steentje bij. Maar, als je als buitenlander niet meer als toerist in het land woont, dien je op eigen houtje bij te dragen aan die economie. En op een gegeven moment moet je de netwerkregels kennen.
Dat is les een.

Tante Hasibe, Özge en ik


Les twee is het begrijpen dat je straf kunt krijgen als je je niet aan de regels houdt. Zie de vele Turkse dorpen als clusters van netwerken (vroeger: tentenkampen) van ‘uitgebreide families’ (sülale) die aan elkaar verplicht zijn. De regels die daarbij horen houden voornamelijk in dat je je verhoudt tot je eigen cluster en met de andere clusters voer je handel of is je vijand. Elke ‘cent’ die wordt uitgegeven en geïnd is ten behoeve van het eigen netwerk. Zoals de uithuwelijkingsrituelen dé terugbetaalmomenten zijn en tevens investeringen in pas-getrouwden. Een goed boek als geschenk op het huwelijk mag altijd, maar heeft geen waarde. Geschonken goud, geld, ijskasten, tv’s enz. worden openbaar op het feest omgeroepen en vermeld op de lijsten van de families om later te kunnen terugbetalen of te innen. Voor de toerist een kleurrijk, maar onbegrijpelijk ritueel, wat in feite keihard is en waar geen romantiek bij komt kijken. Het uithuwelijken van jongeren (vooral meisjes) komt nog veel voor in centraal en oost Turkije, maar is wettelijk verboden. Huwen met toestemming en/of partnerkeus door de ouders of via netwerkbemiddeling komt in heel Turkije voor, ook in de grote steden.

Huwelijk Demet en Mustafa


De muzikant leest de geschenken voor - die genoteerd worden - op het huwelijk van Demet en Mustafa


Onderdeel uitmaken van een netwerk verplicht tot toewijding aan dit netwerk. Je netwerk help/redt/steunt je tot de dood en jij wordt geacht hetzelfde te doen, dit bij gebrek aan sociaal functionerende overheid tot in de uithoeken van het land. Halfbakken kan niet en hier valt niet over te onderhandelen. De enige marge die je krijgt als buitenlander is dat je soms écht niet snapt waar het om draait. Dat wordt je vergeven maar je wordt wel geacht er de volgende keer meer rekening mee te houden. De uiteindelijke straf die gepaard gaat met het niet-meedoen is dat, als je in de penarie zit, niet iedereen (lees: niemand) je komt helpen/redden. Niet-redden betekent simpelweg terug naar huis, al was het maar voor je geluk. Je hebt dan niet veel meer op je stekje in je Turkse woonplaats te zoeken, tenzij je zeer op jezelf bent en/of uitsluitend met mede-buitenlanders in Turkije wilt omgaan. Of natuurlijk consequent getrouwd blijft met een Turk(se familie).
Uitbanning van het netwerk is dus de ergste straf. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom het zo lastig is voor Turkse vrouwen op het platteland om van het willen-scheiden een feit te maken. Juridisch hebben ze namelijk alle rechten sinds Atatürk. Maar wat daarna? Waar naar toe? Wat zijn de Stigma’s? Is er leven na de scheiding?

Oom Durmus en ik


Om maar aan te geven dat Het échte Turkije niet zo heel eenvoudig te begrijpen is, vooral als je er wat mee wilt, zoals er wonen en werken. En dat, als je voor de ontmoeting met Het échte Turkije kiest, de Turken alle bereidheid zullen tonen om je veel te vertellen, tot een zeker punt. Want hoe leg je je eigen cultuur uit; hoe leg je überhaupt je eigen vanzelfsprekende ik uit in relatie tot je eigen cultuur…. En dat geldt voor alle partijen.

Ik denk dat Het échte Turkije begint op het punt waar je als buitenlander (yabancı) verder wilt met het ontmoeten van de bewoners, de cultuur en het land door er permanent te wonen, nadat je veel boeken hebt gelezen, veel in het land hebt gereisd en veel hebt gesproken met Turken én buitenlanders woonachtig in Turkije. Het komt dan neer op ‘n één-op-één ervaringsproces (jij en het land). De enige voorwaarde is dat je van het land houdt of je er op zijn minst diepgaand mee verbonden voelt: “De Turkse aarde hebt gegeten en het Turkse water hebt gedronken,” zoals mijn Turkse ‘vader’ (manevi babam) zegt. Als dit niet het geval is dan wordt je door geen enkel netwerk opgenomen, want Turken hebben hier een neus voor.

Mijn familie en ik


Dit een-op-een proces is als het ware het halen van je master degree in Ervaringsturkologie. Je vindt jezelf opnieuw uit in het andere land, in dit geval Turkije. Het échte Turkije ben je dus Zelf, in hetzelfde Turkije als waar je ooit aankwam en je bent een van de velen die zich er thuis voelen, waarvan de meesten toch Turken zijn. Over mezelf kan ik zeggen dat naarmate ik langer in Turkije woon ik er steeds meer vanaf kom te weten, tegenwoordig vooral op het vlak van gevoelshouding en communicatie. Ik ben echter steeds minder in staat dit uit te leggen aan de niet-Turken in mijn vaderland.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: