Ergenekon is er niet, want er is geen bewijs voor.
Ergenekon is er wel, want de Turkse staat wordt er op vormgegeven.
Dat laatste gaat niet zonder geweld en grondwettelijke veranderingen. Dus we hebben het hier over een heel krachtig en uniek politiek mechanisme. Dit mechanisme had niet functioneel kunnen zijn zonder de arm van de Islam, maar ook niet zonder de niche in de Turkse politiek die Erdoğan en zijn AK-partij hebben opgevuld sinds 2003. Let wel: er was dus niets en nu is er iets. Dat niets is de leegte die er was nadat de stralen van de ster van Atatürk meer en meer afnamen en zijn idoolschap kunstmatig in stand werd gehouden. Voor de bevolking werd Atatürk een symbool voor de staat die Turkije was. Maar het hoe, waarom, wat, wanneer is alleen in heroïsche termen te ‘bewonderen’ in Anıtkabir het mausoleum in Ankara van Mustafa Kemal Atatürk, de eerste president van de Republiek Turkije. Bombastische wilde veldslagen met poppen en geluid, bewonderenswaardige portretgalerijen van bewonderenswaardige militairen. Veel adoratie rondom het graf zelf, waar niemand ooit in mag behalve de schoonmaker. Realiteit is er weinig te vinden, wel persoonsverheerlijking. De opgezette hond van Atatürk staat naast zijn gedragen kledij en scheerspullen. Weinig feitelijk historisch is er te vernemen, wel veel wapenfeiten en héél veel spreekt er tot de (analfabete) verbeelding. Je mag alleen maar houden van Atatürk en over zijn dood heen aan Hem en Zijn Strijd snuffelen. Atatürk en Zijn Staat zijn teruggebracht tot Anıtkabir, maar omdat Turkije groot is en machtig wil zijn, bestaat er nu Ergenekon. De Diepe Staat heeft de Oppervlakkige Staat omvergeworpen en arrestaties zijn aan de orde van de dag.
De Turk kan weer verder geloven. Eerst in Atatürk, nu in Ergenekon en later wellicht in de Islamitische Staat.

Anıtkabir

Anıtkabir

Ergenekon in de nieuwsbladen

Fethullah Gülen - Turkse islamitische prediker en de leider van de Gülen-beweging in Turkije

Het bijzondere van het denken in lagen is dat als je door een laag heen bent gegaan deze zich vervolgens verkleeft met de andere lagen tot een grote ervaring. Waardoor je in feite steeds verder treedt in Het échte Turkije.

Naile, Şeküre en ik

Tot Het échte Turkije behoort ook de toeristenfacade, ben ik inmiddels achter. Zowel Turkse als buitenlandse toeristen genieten volop van ‘s lands aangeboden pret, franje en toeristenmeuk. En sommige van de kunstenaars die bij ons werken gebruiken die meuk zelfs voor hun projecten. Want meuk plus meuk is Kunst, mits goed gemaakt.

Dat is één manier om Het échte Turkije te leren kennen: via een kunstzinnige bypass. Die buit ik inmiddels uit via een eigen Artist-in-Residency en mijn eigen werk.

Een andere manier is door er te gaan wonen. Dat heb ik gedaan en zo werd ik langzaam maar zeker op een vanzelfsprekende wijze ingewijd in de Turkse cultuur. Of ik wilde of niet, want het moést. Liet ik me niet inwijden dan zou ik zeker weer vertrokken zijn. Met als voornaamste reden dat hetgeen ik tegenkwam van een bijzonder andere orde was dan hetgeen ik thuis gewend was. De mooie Cappadocische natuur zou dan een te gering houvast zijn gebleken. Zo heb ik veel buitenlandse vrienden en kennissen – al dan niet getrouwd met een Turk – verrijkt maar opgelucht weer terug zien gaan naar de thuislanden. De combinatie nomadisch en Aziatisch is niet 1-2-3 te doorgronden en is zowel een leefwijze én een cultuur. Wij Nederlanders vatten dat samen onder de noemer gastvrij (“de Turken zijn zo gastvrij”). Dit klopt.
Maar juist die gastvrijheid is weer onderdeel van een strak geregelde economie op netwerkbasis. En de toerist wordt geacht te consumeren, doet dat groepsgewijs (georganiseerd) op de toeristische high-lights en draagt op die manier het economische steentje bij. Maar, als je als buitenlander niet meer als toerist in het land woont, dien je op eigen houtje bij te dragen aan die economie. En op een gegeven moment moet je de netwerkregels kennen.
Dat is les een.

Tante Hasibe, Özge en ik

Huwelijk Demet en Mustafa

De muzikant leest de geschenken voor - die genoteerd worden - op het huwelijk van Demet en Mustafa

Oom Durmus en ik

Ik denk dat Het échte Turkije begint op het punt waar je als buitenlander (yabancı) verder wilt met het ontmoeten van de bewoners, de cultuur en het land door er permanent te wonen, nadat je veel boeken hebt gelezen, veel in het land hebt gereisd en veel hebt gesproken met Turken én buitenlanders woonachtig in Turkije. Het komt dan neer op ‘n één-op-één ervaringsproces (jij en het land). De enige voorwaarde is dat je van het land houdt of je er op zijn minst diepgaand mee verbonden voelt: “De Turkse aarde hebt gegeten en het Turkse water hebt gedronken,” zoals mijn Turkse ‘vader’ (manevi babam) zegt. Als dit niet het geval is dan wordt je door geen enkel netwerk opgenomen, want Turken hebben hier een neus voor.

Mijn familie en ik

Het heen- en weergaan lijkt nu vanzelfsprekend te zijn, maar dat is lang niet zo geweest. De afgelopen jaren was mijn leven knap onrustig, op het chaotische af. Het heen en weer switchen tussen twee landen / leefomstandigheden / klimaten / culturen vereist het hebben van drijfveren en voldoende energie. De belangrijkste drijfveer is de aanvullende werking van de twee plekken, die zou ik niet willen missen, want:

Turkije heeft het landklimaat op de Anatolische Hoogvlakte met droge dorre steppen met grassen; maar – waar ik woon – een prachtig vulkanisch landschap; ik woon en werk er al twintig jaar in grotwoningen; en begeleid sinds zes jaar dagelijks beeldende kunstcollega’s die bij ons werken aan een kunstproject; onze poezen lopen er rond; en, als allochtoon word ik liefdevol omringd door Turkse vrienden; ik ben er in voorjaar, zomer en najaar. Het huis is voorbij het dorpsplein in het oude deel van een orthodox dorp waar iedereen je kent. Ik ben er gelukkig.

Rode vallei

Gomeda vallei

Erciyes vulkaan Cappadocië

Nederland heeft een zeeklimaat; ik er woon er sinds twee jaar in de bossen en heides van de Hoge Veluwe; met veel groen en mos; mijn huis is een chaletje met een tuin; ik werk er achter de computer en in ateliers elders; er heerst rust dus ik kan er ongestoord bezig zijn; de vogeltjes, hertjes en konijnen zijn de tuindieren; mijn chalet heet De Vogelaar; en ik heb de liefdevolle aandacht van een buurvriendin; en vrienden door het hele land; en ik ben er alleen twee maanden in wintertijd. Dit is wonen in een religieuzer deel van Nederland op een onderhouden park met hefboom en een zwembad, waar iedereen je kent. Ik ben er gelukkig.

Otterlo winter 2010/11

Otterlo winter 2010/11

Otterlo's veld

Mijn huis in Turkije is groot: 13 grotkamers (waarvan zes gastenkamers plus een atelier). Het huis in Otterlo is klein, dat heeft er maar twee en een open keuken. Beide huizen liggen zowat in een nationaal park met een internationaal bekend museum. In Nederland is dat park De Hoge Veluwe met museum Kröller Müller en in Turkije is dat het Göreme Nationaal Park met het Openlucht Museum vol rotskerkjes. Beide plekken zijn daarom toeristische hoogtepunten.

Jachthuis St. Hubertus

Rotskerk in Meskendir vallei

Beide plekken hebben een wonderlijke eigen magie, die ik elke dag beleef… Ik zweef van de hoge groene bomen naar de roodgele droge tufbulten en weer terug. De geuren van vochtige lommer en droge aarde slierten voortdurend door mijn hoofd. Soms een totale beleving, vaak een herinnering, de ene plek houdt de andere levend via mijn hersenen en danst ermee, kleurt en mengt.

Vroeger reed ik nog wel eens met de auto heen en weer tussen Nederland en Turkije om spullen te verhuizen.
Dat was in de tijd dat ik mijn grote woonatelier in Den Haag net had opgezegd en alle spullen voor wonen en werken moest comprimeren tot de berging van mijn moeders appartement. Nu ik in Otterlo woon is het deel ‘wonen’ uitgepakt voor het chalet en ‘werken’ wacht op een nieuw te ontwerpen chalet op de plek waar het huidige huisje nu staat. Het nieuwe chalet wordt de maximaal toegestane 55 m2 met comfort, zoals een ligbad en vloerverwarming, en een klein atelier met daklicht en uitzicht over de velden.
Een en ander aan huisraad en ateliermateriaal staat inmiddels ook in Turkije, vooral spullen die daar niet of moeilijk te verkrijgen zijn. Omdat ik halverwege nog niet wist hoe deze complexe aardverschuiving zou gaan verlopen was dit alles logistiek een lastige klus. Daarbij is opslag in Nederland schaars of duur.

Autobahn Duitsland met Turkse roos...

Ik zit nu in het oude huisje De Vogelaar rustig te werken achter de online computer met uitzicht op een beukenbos en met de maïsvelden achter me. De aanmeldingen voor de art-residency in Turkije komen langzaam binnen via de mail en dat kan allemaal per computer worden afgehandeld. Er hangt een wintersfeer en ik kan elke dag indelen zoals als ik wil, niemand die me lastig valt. Ik bepaal wanneer ik mensen wil ontmoeten en wie. Mijn leven in Nederland is ‘zichtbaar of onzichtbaar’ naar keuze en dat bevalt me goed voor een maand of twee.

Huisje De Vogelaar

In Turkije draaf ik over de vijfenveertig traptreden op en neer voor verzorgen, schoonmaak, kunstworkshops, maaltijden serveren en al datgene waar de kunstenaars en andere gasten me voor nodig hebben. Een klop op mijn voordeur met een vraag of opmerking ligt altijd op de loer. Residency-kunstenaars moeten op gang geholpen worden want zonder adviezen en assistentie komen de meesten niet aan de praat. Dat is de aard van het bedrijf: het intermediëren in een andere cultuur.

Als het nieuw te bouwen huisje in Nederland is gerealiseerd dan is de langstdurende en ingrijpendste culturele verschuiving van mijn leven achter de rug en staat alles letterlijk op zijn plaats. Dan kan ik rustig op de ingeslagen weg doorgaan tot dit – om wat voor reden dan ook – niet meer mogelijk is.
Een mens wordt nou eenmaal oud…

de zomertuin van huisje De Vogelaar

Happy Mutlu Gelukkig 2011!

Deze ‘kerst’kaart werd mij opgestuurd door een lieve en creatieve vriendin, die ons vaak bezoekt in Turkije. Omdat Paul, de poezen en ik onderwerp zijn, wil ik deze wens graag met jullie delen.

Aan het ontbijt op het bovenste terras

Rokende schoorsteen

In de oven gaan dunne snel brandende takken van de druiven en andere struiken. Dat geeft een heet vuur. Er moet niet te veel in, want dan wordt de Tandır te heet, maar ook niet te weinig, want dan gaart het eten niet.
Het moet precies goed zijn, op een gasfornuis regelt men dit met knoppen…

Het stoken van de Tandıroven duurt de hele dag. Zodra het vuur uitgebrand is en de oven opgewarmd, wordt de as bij elkaar geveegd op een hoopje in het midden en afgedekt met een metalen plaat. Zo blijft het bergje as warmte uitstralen maar geeft geen vlekken op een eventueel gevallen brood.

Deeg wordt geplakt in een vloertandır

Gebakken Tandırbrood

Het brood wordt met een stok uit een hoge tandıroven gehaald

Er wordt meteen van gegeten met boter, pekmez (druivenstroop) en hete thee.


Na deze baksessie wordt de as opgeruimd en is de bodem van de Tandır weer vlak, zodat voedselpotten stabiel kunnen blijven staan.
De eerder gebruikte en zwartgebakerde potten worden gevuld met soep, verse groenten en vlees. Het gaat om terracotta-gebakken potten die met de hand gemaakt worden in het pottenbakkersdorp Avanos langs de rivier de Kızılırmak (Rode rivier).

De gevulde Tandır wordt afgedekt met een dikke steen en de potten blijven erin staan tot de maaltijd gegeten wordt. Meestal zo rond vijf uur ‘s middags, als de kinderen uit school zijn en de werkers van het land.

Vuur in een hoge Tandır

Zwartgebakerde potten onderin de Tandır

Tandıreten wordt in grote schalen overgegoten

Wat wij in het Nederlands in losse woorden zeggen, wordt in het Turks tot één zin gemaakt. Ook is de klinkerharmonie van toepassing. De klank van het woord waarmee de zin start kantelt die hele zin naar die klank toe. Tenzij er een leenwoord in zit. Deze is dan dominant op die plek en kantelt vervolgens de zin naar een andere klank. Er zijn vier klanken: twee open twee dicht.

Hieronder staan een paar beroemde voorbeelden van een Turkse zin als één woord:

“Avustralyalılaştıramadıklarımızdanmışsınızcasına.”
(jij spreekt) “U bent vermoedelijk iemand bij wie we het niet voor elkaar kregen u op de Australiërs te doen gelijken…”

Variant hierop voor de Nederlandse inburgeringscursusambtenaar (dit woord is een mooi voorbeeld van geplakt Nederlands) om uit het hoofd te leren: “Hollandalılaştıramadıklarımızdanmısınız…”
(jij spreekt) “Behoort u tot diegenen die we niet Nederlands hebben weten te maken?”

“Muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesin.”
(jij spreekt) “U zou een van diegenen kunnen zijn die niet makkelijk om te turnen valt tot een onsuccesvolle-personagemaker” (= iemand die iemand anders onsuccesvol maakt)

Indrukwekkend wel.

Officiële Turkse taalgebieden

Gisteren schreef ik het stukje ‘We waren hem al twee dagen kwijt…’ over Keesje de kat die zoek was en gered werd door een Turks-Nederlands reddingsteam.
Nadat ik het had gepubliceerd heb ik het ook op facebook aangekondigd waar onder andere Engelstaligen me volgen. Een facebooker, fotografe uit Canada, die in mijn AIR (art-residency) heeft gewerkt en affiniteit met Keesje had, heeft de tekst door de Google-vertaalfunctie gehaald. Ze kon toen het stukje begrijpen en inhoudelijk reageren op Keesjes avontuur.
Ik dacht: ‘Interessant’, en heb hetzelfde gedaan, om te lezen wat de facebookster gelezen moet hebben. Daar ik meer talen spreek kon ik de vertaling meteen op waarachtigheid doornemen…

Wat ik toen te lezen kreeg was… niet anders dan… hilarisch!

En een prachtige associatieve vertaling waarin vuile sletten uiteraard stiekem in hotels ronddolen. Waar lange armen gaten ingaan en Keesjes soms John zijn als het ze zo uitkomt.
Google houdt een slag om de arm en biedt aan: “Contribute a better translation”.
Hoeft niet van mij, het is een perfecte functie!! En een gegarandeerde opkikker bij neerslachtige momenten.

Ik pluk er wat stukjes uit:

NL: “Paul is naar het plein gegaan en heeft Sabit usta (Tu: meester) gehaald die de sleutels heeft.”
EN: Paul went to the plaza and removed Sabit usta to keys.

NL: “Heel het hotel doorzocht: géén Keesje.”
EN: The whole hotel searched: no nasty slut.

NL: “Meteen een dikke lange zware tak gepakt en voor het gat gehouden, maar dat hielden we niet lang uit.”
EN: Immediately a thick long heavy arm caught and held the gap, but we did not last long.

NL: “Maar nee, geen Kees, en natuurlijk niet slapen, want we dachten de hele tijd aan dat arme beessie in dat donkere holletje…”
EN: But no, not John, and of course not sleep because we thought the whole time that poor beessie in that dark hole …

NL: “Hij was er erg mee bezig en liep de hele tijd onderaan de duiventil te miauwen naar Kees. Die terugmauwde.”
EN: He was very busy all the time and walked down the pigeon meowing to go. That terugmauwde.

NL: “En Kees is weer thuis.”
EN: And John is back home.

NL: “En voor ons is er het denkvoer over hoe hij erin gekomen is…”
EN: And we think there is food on how he came…

Dus rond 9 uur een stukje naar het benedendorp gelopen en geroepen en geluisterd naar antwoord. En ja hoor, ter hoogte van het lege hotel van Sema in een wijkje waar geen mensen meer wonen klonk er poezegehuil. Vanuit haar onderste kamer leek het.
Paul is naar het plein gegaan en heeft Sabit usta (Tu: meester) gehaald die de sleutels heeft. Heel het hotel doorzocht: géén Keesje. In de onderste kamer vanaf het balkon hard geroepen… En daar hoorden we het gehuil weer.
Wat bleek, hij zat ergens aan de overkant van de vallei vast.
Wij ernaar toe en ons langzaam de vallei in laten zakken langs een steile helling, met zaklantaarns. En uiteindelijk vonden we hem in een gat 6 meter boven de grond: een duiventil in de valleiwand. En gelukkig scheen de volle maan, dus konden we hem goed zien zitten.

Een nachtelijk avontuur

Inmiddels was het al 12 uur ‘s nachts, dus de planken laten staan, brokjes eronder gezet en maar hopen dat we ergens gedurende de nacht het kattenluikje zouden horen klepperen, wat ‘Keesje Thuis’ zou betekenen. Maar nee, geen Kees, en natuurlijk niet slapen, want we dachten de hele tijd aan dat arme beessie in dat donkere holletje…

De volgende ochtend heb ik naar Mehmet Ali gebeld, die én van klimmen houdt én altijd erg goede ideeën heeft. Die kwam met een ladder en nog een plank en zijn zoon Ibrahim.

Het reddingsteam

Hebbes!

Keesje en Wolkje weer samen

Nou, kijk maar naar de plaatjes. Het was een heel avontuur!! En Kees is weer thuis: alive and kicking. Alhoewel hij nog niet kan eten van de stress. Om eten begint ie nu pas te zeuren, tijdens het schrijven van dit blogje. Ik ga hem maar wat geven.
En voor ons is er het denkvoer over hoe hij erin gekomen is…

Goed dat je hierover schrijft Fréderike.
Het is onontkoombaar dat je reflecties op reflecties krijgt naarmate je hier langer woont. Het zijn de kleine treetjes op de trap die leiden naar een onbekend eindpunt. Wellicht de pre-babylonische periode :)

Het is een vanzelfsprekend onderzoek zonder specifiek doel. Het is iets wat iemand (van een andere cultuur) overkomt, die hier in Turkije gewoon woont.
Van niemand hoef je te integreren of in te burgeren tenslotte. Niemand vertelt je dat je onaangepast bent of moet vertrekken omdat je anders bent/denkt. Het is een natuurlijk proces waar je in terecht komt door hier te wonen, gecombineerd met een open instelling. En nu heb ik het ook over mezelf.
Toch loopt je ook op eieren omdat je je op onbekend gebied bevindt. Wat is écht waar? En je realiseert je de totaal verschillende waarnemingen van de werkelijkheid, zoals jij zegt: door opvoeding en milieu.

Interessant is ook om het om te draaien. Wat heeft dit inbedden in een andere cultuur met de Turken gedaan die naar Nederland zijn gekomen? En later hun veelal analfabete vrouwen. Waar hadden die mannen het over in hun theehuizen in de Schilderswijk. En wat deden die vrouwen dan? Geen computer met internet waardoor ze contact met thuis konden houden. En al helemaal niemand aan wie ze (onderaan een blogje) konden vragen: “Wat ervaar jij nou?” Zelfs de Nederlanders stonden niet open voor deze vraag. Die hadden al helemaal geen idee over de noden van die op twee-hoogachter verblijvende gastarbeidersvrouwen. Vaak wisten ze niet eens dat ze er waren…

Terug naar hier.
Wij treden naar buiten. En weten signalen op te pikken, we zijn daar gezond in geïnteresseerd en weten ze te interpreteren. Jij ‘urban’ in Istanbul en ik ‘rural’ in Cappadocië.
Het twee-gezichten verhaal ken ik maar al te goed. Als iemand hier aan mij vraagt: “Wanneer wordt je moslim, want dan hoor je er pas helemaal bij!” beantwoord ik dit steevast met: “Wat zou mijn moeder/vader/broer daarvan vinden?” en vervolgens: “Een goed hart is belangrijker.”
Zo voorkom ik die discussie. In zou Nederland zou ik het trouwens als een politieke discussie ervaren. Maar: zou me dit in Nederland overkomen?

Over politiek gesproken. De politiek in Turkije is onduidelijk. Ik ben er van overtuigd dat de heldere politiek ondergronds plaatsvindt. En niet in het publieke gebied. Er zijn heel veel mensen in Turkije die vrije meningsuiting aanhangen, maar deze mening niet kunnen ventileren. Maar als je eenmaal deel uitmaakt van dit gedachtegoed, en je ‘hart is goed’ dan denk je maatschappelijk-gerichte politiek en wil je je mening uitwisselen. In dit geval een patstelling.

Gepolariseerde politiek bestaat niet.
Politiek omvat AL het menselijk denken en handelen.

Wat wel bestaat zijn gepolariseerde instituten (dat kan een regering zijn). De Turkse staat hinkt op drie … wat zeg ik, op wel vijf gedachtebenen. De stevigste is het strafbaar-zijn van het aantasten van de nationalistische gedachte. Dit voedt de trots en onwrikbaarheid in de volksaard. Men accepteert daarmee dat er zaken zijn waar niet over gediscussieerd kan én dient te worden. Althans niet publiek.

Voor poldermensen is dit een lastig te vatten materie. Wij zijn de enorme discussieruis gewend van 17 miljoen mensen op 40.000 km2 (even groot als Cappadocië). En ergeren ons hooguit als de ruis wat te veel wordt.
En nemen er een in de Amsterdamse kroeg terwijl we ons hart eens even luchten.

Groet.
(In antwoord op Frédericke’s Blog: ‘Waar zou ík staan?’)